Met Felix Timmermans door Lier

[19] Het sierlijke gotische belfort en het stadhuis in rococo-stijl

 

[vorige]

[volgende]

"Op de Grote Markt, die moeite doet om zo groot te zijn als die van Sint-Niklaas [...] maar er niet in gelukt, pronkt natuurlijk het stadhuis, in een notaris-deftig sober en smaakvol Louis XV-kleed. "

Schoon Lier, 1925-1927.

Belfort en lakenhalle

Lier stond in een akte van 1212 bekend als "oude stad" (vermoedelijk was ze stad geworden in 1196). 

De markt vervulde toen net als nu de rol van centrum.

Men bouwde er een belfort en een lakenhalle, men kasseide het plein kunstig. Van de toenmalige gebouwen schiet weinig meer over: zoals Timmermans zegt, hebben twee wereldoorlogen veel "kapotgeroefeld". 

Maar de Lierse burgemeester na de oorlog is zo verstandig geweest, de Lierenaars op te roepen de markt te herbouwen met mooie huizen. 

Gelukkig bleven het belfort en het stadhuis gespaard van de oorlogsellende. Beide gebouwen zijn meer dan een blik waard.

Foto 1: Gotisch belfort van Lier met rococo-stadhuis eraan gebouwd.

Belforten in de middeleeuwen

Het belfort was de middeleeuwse veruitwendiging van de vrijheid van de stad. In de vroege middeleeuwen waren steden immers volledig afhankelijk van leenheren, vorsten en kerkelijke overheden. 

Maar gaandeweg konden zij zich privileges kopen. Het bouwen van een belfort was er zo één. Maar opstandige vazallen werden dan vaak gestraft met het in beslag nemen van de klokken uit de toren, en het in brand steken van het belfort.

Belforten hadden drie functies:

• Het bewaren van de keure (documenten met de vrijheden van de stad)
• Het luiden van de brandklok indien er ergens brand of ander onheil uitbrak
• Nutsgebouw, bijvoorbeeld met de vergaderzaal van de schepenen, de verblijfplaats van de torenwachter, of een gevangenis.

De eerste belforten zijn voor 1250 gebouwd.

Wellicht zijn deze geïnspireerd op de vroegmiddeleeuwse meestentoren of donjon, een alleenstaande toren die als laatste toevluchtsoord van de burcht diende.

Het Ieperse belfort wordt gezien als de laatst gebouwde toren in deze stijl.

Vele vervingen een oudere houten constructie. Soms werd het nieuwe belfort gelijk met een halle gebouwd, soms bleef het bij een toren.

In de bloeitijd der steden (vanaf 1250 tot 1500) zette men deze traditie voort. Het Lierse belfort werd in 1369 gebouwd in een brabantse stijl: fijner en minder stoer dan de Vlaamse belforten. 

De Brabantse steden liepen het proces van zelfstandig worden dan ook heel wat gemakkelijker dan hun Vlaamse neven: imponeren was minder nodig.

Ook in de vervaltijd van de steden, die aanbrak rond 1500, bleef men belforten bouwen, maar dan vaak samen met het stadhuis. Ze werden alsmaar decoratiever, vaak ook was het eenvoudigweg vernieuwing van een bestaande toren. 

Daarna kwam het bouwen van belforten sporadischer voor, tot in de negentiende eeuw. De stedelijke vrijheid had plaats gemaakt voor de vorming van naties.

Het belfort te Lier heeft een beperkt grondvlak en een spits uiterlijk, hoewel de torenkap het geheel volumineuzer doet lijken dan het is.

De bouwmeester, de Mechelaar-Lierenaar Hendrik Meys (Mys, Mijs) bereikte dit effect door drie ingrepen:

• het ver uitkragen van de hoektorens, die bovendien met een fries verbonden werden
• het licht naar buiten hellen van deze arkeltorens, om een perspectief-effect ongedaan te maken en ze dus weer "recht" te zetten
• de overkapping die verder uitsteekt dan noodzakelijk

Foto 2: Detailzicht op het spitse Lierse belfort. Let op de gekraagde hoektorens die licht naar buiten hellen.

Van oude lakenhalle naar nieuw stadhuis

Samen met het bouwen van het belfort, liet de Lierse stadsmagistraat ook een lakenhalle aanleggen. De lakennijverheid bloeide immers, en zulke halle betekende een aanzienlijke economische impuls.

In 1418 vormde men deze halle om tot stadhuis. De lakenhalle werd overgebracht naar het Vleeshuis, dat zich naast het belfort bevindt.

Jan Pieter van Baurscheit de Jonge herbouwde dit stadhuis volledig in 1740. Het is een sober gebouw in klassiek aandoende rococo, met Balegemse en Doornikse steen als voornaamste materialen.

Het interieur is Lodewijk XV-stijl. Het meest opvallende pronkstuk is de fraai gewrongen rococo-trap uit 1775. Verder zijn ook de raadzaal, de trouwzaal en de grote collectie schilderijen en antieke stukken de moeite waard.

Foto 3: Zegel van de stad Lier, omstreeks 1350.

Route "Belofte Land"

• Na het bezoek aan belfort en stadhuis wandelen we even over de Grote Markt.
• Kijk vooral naar de hogere verdiepingen van de huizen en naar de trapgevels in diverse stijlen.
• Deze huizen van de Grote Markt zijn de volgende stap in de wandeling door Lier.

[home]

[download]

[print]

[favoriet]

[stuur op]

[bron]

Route "Stille Ster"

• Links van het belfort is een straat, de Koning Albertstraat. Volg deze tot je links de Vredebergstraat inslaat.

• Op het einde van deze straat volg je de Mosdijk tot je aan de Predikherenbrug komt. Hier sla je rechts de Heyderstraat in. Wat verderlop is rechts het geboortehuis van Felix Timmermans.